تبلیغات
در انتظار گودو - سکه ای با دو روی یک شکل؛ یا تأملی در باب بتمن نولان

از کجا معلوم امروز شنبه است؟...
 

شنبه 14 اردیبهشت 1392
ن : فؤاد سیاهکالی نظرات

سکه ای با دو روی یک شکل؛ یا تأملی در باب بتمن نولان

کلمات کلیدی : بتمن , جوکر , کریستوفر نولان , دو چهره , آنارشیسم ,


1.

در فیلم های ابرقهرمانی، مرز خوب و بد، کاملاً مشخص است. اصلا بحث فیلم، سر خوب و بد نیست، بلکه سر این است که خوب چطور می خواهد بد را نابود کند.

 اما نولان با شوالیه ی تاریکی، نشان داد که چندان به این مرزبندی پایبند نیست. نمونه ی خیلی خیلی واضحش، صحنه ای از شوالیه ی تاریکی است که در آن بروس وین، هاروی دنت، ریچل داوس و ناتاشا، در رستوران با هم بحث می کنند. بحث، بسیار بسیار مهم است و درونمایه ی فیلم، به صورت آشکار در آن بیان می شود.

 بیایید یک بار دیگر این بحث را بازخوانی کنیم.


 در یک طرف بحث، هاروی دنت قرار دارد که از بتمن طرفداری می کند و وجود او را برای پاک کردن لوث تبهکارها از گاتهام، لازم می داند.

در طرف دیگر، ناتاشا و ریچل، اصرار دارند که «اما این دموکراسی است، هاروی.» (دیالوگ ناتاشا)

ریچل و ناتاشا، قبول ندارند که بتمن راه حل آن هاست. قبول ندارند که یک شنل پوش شبگرد، راه بیفتد و خودش را فراتر از قانون بداند و رأسا برای پاک سازی گاتهام اقدام کند. آن ها می گویند که اگر هم گاتهام قرار است پاک شود، باید توسط قانون و هاروی دنت دادستان پاک شود.

دلیل این حرف خیلی واضح است. چون دلیل اصلی اداره ی کشورها از طریق دموکراسی، این است که قدرت یک نفر، بیشتر از دیگران نباشد. بلکه نظارت افراد اجتماع بر یکدیگر، مانع این شود که قدرت یکی، مطلق باشد. چرا که قدرت مطلق فساد آور است.

ریچل، به "ژولیوس سزار" مثال می زند: مردی که اهالی "رُم" برای مقابله با دشمنان، او را بر می گزینند؛ اما ژولیوس سزار، پس از تکیه زدن بر سریر قدرت، حاضر به کناره گیری نشد.

بر فرض که کسی که در رأس قدرت است، فساد ناپذیر هم باشد (همان صفتی که ژوکر در انتهای فیلم، بتمن را با آن مسخره می کند) اما باز هم مشکل دیگری در قدرت مطلق هست. این که صاحب قدرت، نظر خودش را در خوب و بد بودن اعمال می کند. کسی را که خودش مجرم می داند، همانطور که خودش صحیح بداند، مجازات می کند یا می بخشد. حالا اگر این فرد فساد ناپذیر، سهواً و ناخواسته خطا کند...؟

 اما با دموکراسی، برآیند نظر اجتماع، کمترین خطا را خواهد داشت.

 *

2.

بروس وین، در ابتدای «بتمن آغاز می کند» به دوکارد می خندد و می گوید: «شماها متعصبین؟»

بروس، دوکارد را به خاطر متعصب بودن، خود رای بودن، خود را صحیح مطلق دانستن و به خود حق دادن برای مجازات خاطیان، مسخره می کند.

 اما چیزی که خود بروس بعدا می شود، غیر از یک متعصب نیست.

 او خودش را مجری قانون می داند. صحیح و غلط را تشخیص می دهد و اقدام می کند. برای نجات دادن ریچل از چنگ دکتر کرین و از مرگ، ماشین های پلیس را در خیابان له و لورده می کند و در جواب خدمتکارش آلفرد، که او را به خاطر این کارش سرزنش می کند، فقط می گوید «من می خواستم ریچل را نجات بدهم» و جوابی برای حرف آلفرد ندارد که: «امیدوار بودم این کارتون (له کردن ماشین های پلیس)، یه مسئله ی شخصی نباشه.»

 *

بتمن و ژوکر


3. 

به نظر می رسد که بتمن و ژوکر، هر دو آنارشیستند. ژوکر، خودش بارها این را اعتراف می کند و ابایی ندارد. اما بتمن قبول نمی کند. او خودش را با مقررات و قوانینی که خودش برای خودش وضع کرده، اسیر کرده است. اما مشکل این جاست که این مقررات، هیچ ضمانت اجرایی ندارند. چون اخلاقی و وجدانی اند. اگر از این مقررات تخطی کرد و مثلاً رفت از یک بانک دزدی کرد، تنها چیزی که ممکن است جلویش را بگیرد، وجدانش است.

 فراموش نکنیم که هاروی دنت هم از این وجدان ها داشت و به قول گوردون، «آرمان گرا» هم بود. اما یک حادثه (که کاملا ممکن بود برای بروس اتفاق بیفتد) سبب شد این مانع درونی، از بین برود و خودش، شخصا شروع کند به انجام کاری که در آن لحظه به نظرش صحیح می آمد: انتقام از مسببان آن حادثه. که بتمن سر رسید و جلویش را گرفت. اما اگر بتمن به این پرتگاه سقوط کرده بود، معلوم نبود چیزی بتواند جلویش را بگیرد. نه پلیس. نه ارتش. به خاطر قدرت مهارنشدنی ای که داشت.

 *

 همه ی این تأملات، ما را به نتیجه ای می رساند که چندان دوست نداریم قبول کنیم. این که بتمن، خواه نا خواه، باید از جامعه حذف شود. انقلاب کبیر فرانسه، رخ داد که بتمنی وجود نداشته باشد. چاره ای نیست، جز این که کارها از طریق قانون حل شود. نه این که هر کس راه بیفتد و خودش قانون را اجرا کند.

 *

 

 پی نوشت: چرا بتمن، در ابتدای شوالیه ی تاریکی، اینقدر از بتمن های تقلبی، ناراحت و خشمگین است و همانطور که دکتر کرین را دستگیر می کند، آن ها را هم دستگیر می کند و کنار هم می نشاندشان؟ آیا به خاطر این نیست که آن ها دارند قانون را می شکنند؟ اگر این طور است، چه فرقی بین آن ها و بتمن وجود دارد؟

... شاید هم به خاطر این است که آن ها، رقیبان قدرت طلبی او هستند و همان طور که دو پادشه در یک اقلیم نگنجند، دو بتمن هم در یک گاتهام نگنجند؟



می توانید دیدگاه خود را بنویسید
آتوسا جمعه 7 آبان 1395 03:07 ب.ظ
آدرس رو اینجا گذاشتم برای راحتی در پیدا کردن
آتوسا سه شنبه 4 آبان 1395 08:47 ب.ظ
مرسی از پاسخگوییت دوست عزیز
اسمش هست
"جوک های بی مزه "
فؤاد سیاهکالی پاسخ داد:
ممنون از شما.
گشتم پیداش نکردم. حالا با اسم پیدا می کنم.
آتوسا جمعه 23 مهر 1395 03:06 ب.ظ
سلام مهدیِ عزیز
آدرس وبلاگ رو تصادفاً پیدا کردم و این پست نظرمو جلب کرد.
بسیار باهات موافقم. اگر به خاطر داشته باشی جوکر همه جای فیلم با هر کس که صحبت می کرد با منطقِ خودش بود. با مافیا با منطق خودشون یعنی پول صحبت کرد با هاروی دنت با منطق خودش یعنی شانس و هرج و مرج صحبت کرد. تنها یک جا جوکر خودِ واقعیش رو نشون میده و اون اتاقِ بازجویی با بتمنه. چرا ؟ این نیست که بتمن و جوکر یکی هستن؟ این نیست که فقط یک چیز اونا رو از هم جدا کرده و اون قوانینی که بتمن برای خودش گذاشته ولی جوکر هیچ قانونی نداره نه اخلاقیات نه مادیات نه هیچ وابستگی ای.
" There's nothing you can do to threaten me... nothing with all your power"
من عاشقِ این فیلم نولانم. من عاشق این برداشت از شخصیت جوکر و بتمن هستم و واقعن میگم هر بار که نقدی می خونم یا دوباره فیلم رو میبینم بیشتر می فهمم که قضیه از چه قراریست. چقدر جوکر به مکتبِ پوچ گرایی باور داره و چقدر بتمن که تو اون مسیر داره قدم بر میداره می خواد بگه که مثه جوکر نیست در حالیکه هست... هر دو قانون شکنن ولی جوکر حداقل ماسک نمی زنه... بتمن هم باید ماسکش رو برداره...

راستی یه فن فیکشن برای فیلمِ نولان نوشتم، خوشحال میشم اگر سری به بوک پیج بزنی و بخونیش

همیشه موفق باشی

-آتوسا
فؤاد سیاهکالی پاسخ داد:
سلام
من اول که این فیلم اومد، هنوز توی وادی فیلم نبودم و خیلی اتفاقی از تلویزیون دیدمش! و در حدّ اون حال و هوای غیر فیلمی که داشتم، جذبم کرد.
بعداً که اومدم توی وادی فیلمبازی، جداگانه تهیه ش کردم، و نه یک بار و دو بار، سی چهل بار دیدمش!! این قدر که شیفته ش شدم!
حتی به خاطر این بتمن، رفتم بتمن های قبلی (به کارگردانی تیم برتون و جوئل شوماخر) رو هم گرفتم و دیدم! با این که اصلا و ابدا به پای بتمن های نولان نمیرسن.
به هر حال.
ممنون که خوندید، و ممنون که خوشتون اومد. و خیلی خیلی ممنون بابت دعوت تون به خوندن فن فیکشن تون. کاش اسمش رو هم می نوشتید که راحت تر بشه سرچ کرد.
Miss moon شنبه 19 دی 1394 10:24 ق.ظ
عجیبه که در بین فیلم های آقای نولان شوالیه تاریکی رو ندیدم شاید هم ترغیب نشده بودم!
فؤاد سیاهکالی پاسخ داد:
: خب فکر نکنم فیلمی باشه که هر سلیقه ای بپسنده. اگه به فیلم های اکشن علاقه ندارید، توصیه نمی کنم خیلی. هر چند از فیلم های رایج اکشن خیلی بالاتره، ولی باز دیدم کسایی که خوششون نیومده.
نادیا ! پنجشنبه 28 شهریور 1392 06:46 ب.ظ
بیا اینجا شـآیـد بـه دردتـ خـورد

تـو گـوگـل بـزن "کپی پیست کن"

بـعـد بیـآ کـُپـی پیستـ کـُن




!
kati سه شنبه 4 تیر 1392 11:50 ق.ظ
جالب بود
آدمو وسوسه میکنی یه چیزی بنویسه که بشکنه ده دوازده سال پرهیزش از صحبت درباره سیاستو!
حکومت دموکراتیک بهتره؟
و آیا بهتره لائیک همم باشه؟
آیا اینجا در ایران چنین چیزی ممکنه؟( از نظر پذیرش جامعه؟)
فؤاد سیاهکالی پاسخ داد:
اوه اوه!! بحث خطرناک شد!
شنبه 18 خرداد 1392 12:07 ق.ظ
شاید بهتر باشه که فراموش نکنیم حرفی رو که گوردون در آخر فیلم به پسرش میزنه:" بتمن قهرمانیه که گاتهام لایقه شه اما قهرمانی نیست که الان بهش نیاز داره."
بتمن حاکم یک جامعه نیست، بلکه نماد مقابله با جرم و جنایته. اگر هم با بتمن های قلابی برخورد میکنه صرفا به این دلیله که اونا مثله بچه هایی میمونن که با تفنگ واقعی بازی میکنن، هم برای خودشون خطرناکه و هم برای بقیه. توجهتون رو به قسمتی جلب میکنم که بتمن به سوال یکی از بتمن های قلابی که میگه مگه ما با تو چه فرقی داریم با طعنه پاسخ میده که:" من زانوبند هاکی نمیپوشم." اگر وسایلی که بتمن های قلابی دارند رو با فقط کمربند بتمن مقایسه کنید میبینید که اصلا در حدی نیستن که بخوان باهاش رقابت کنن چه برسه مبارزه بر سر فرمانروایی گاتهام(!!)
بتمن نماد یک انسان مبارز است، مبارزه با جوکر که نیمه تاریک هر انسانیه. و صددرصد بتمن مانند جوکر و هاروی نیست. جوکر نقطه مقابل بتمنه و همونطور که جوکر در فیلم میگه اونا نمیتونن بدون هم زنده بمونن چون نماد نیروی خیر و شر انسان هستن. در آخر هم میبینیم که بتمن گناهانی رو که انجام نداده بر عهده میگیره فقط برای اینکه آینده بهتری برای مردم شهرش بسازه؛ کاری که با توجه به فیلم، شخصیت هاروی هیچوقت نمیتونه انجام بده.
البته موافقم که نولان مرز بین خیر وشر و خیلی باریک کرده؛ مثلا وقتی که بعد از مرگ ریچل سکه هاروی مثل خودش یک روی سوخته داره، مردی که تکیه کلامش این بود که:"من شانس خودمو میسازم" و بعد سکه اش رو پرتاب میکرد، اما باز هم تفاوتی بین خیر وشر هست. حتی اگه اون تفاوت بین هاروی اول و آخر فیلم نباشه اما مطمئنا بین هاروی آخر فیلم و بتمن تفاوتی هست.
در آخر باید بگم که:
"حتی اگه بهترین آدم شهر سقوط کنه و ارزش هاش رو کنار بگذاره، گاتهام هنوز هم کسی رو داره که ازش در مقابل این آدم شر جدید محافظت کنه، حتی اگه به بهای تمام زندگیش باشه."
پ ن: از دست دادن زندگی صرفا به معنی مردن نیست.
فؤاد سیاهکالی پاسخ داد:
ممنون بابت نظرتون.
lvlv چهارشنبه 18 اردیبهشت 1392 12:09 ق.ظ
قابل تامل و بحث بر انگیزه...
شاید مسئله ای که نولان میخواسته بهش اشهره کنه دقیقا همین بوده ، ابر قهرمان های ما یا بهتر بگم ابر قهرمان های فرضی ما خیلی خطرناک تر از ترسی هستن که به خاطرش به این قهرمانا رجوع میکنیم . ما اینجا نه بتمن هستیم نه جوکر و نه هاروی دنت، ما مردم گاتهام هستیم که امید میخوان چون عادین و چون تمام وجودیتشون در امید خلاصه میشه ما میخوایم که یه کسی باشه که همیشه کامله میخوایم که خودمون گول بزنیم و نولان تصویر ذهنی ما رو به هم نریخته اما به چالش کشیدن مثلا قهرمان داستان ما رو هم وادار کرده درباره باورهامون دقت بیشتری داشته باشیم.
فؤاد سیاهکالی پاسخ داد:
ممنون. این بیشتر از چیزی بود که به فکر من رسیده بود!!
H A M I D دوشنبه 16 اردیبهشت 1392 11:05 ب.ظ
SALAM
shabetoon bekheir
matlabe jalebi bood
movafagh bashid
محمد یکشنبه 15 اردیبهشت 1392 08:43 ب.ظ
مطلب جالبی بود. در مورد بتمن تقلبی هم باید بگم که بروس وین برای کمک به مردم برخی قوانین را نادیده گرفته. و نمیتواند تحمل کند که قانون شکن هایی با اسلحه کشیدن و آدم کشی اسمش رو خدشه دار میکنن.
فؤاد سیاهکالی پاسخ داد:
تشکر. بتمن تقلبی رو همینجوری برای شور کردن آش گفتم!! هرچند بتمنهای تقلبی هم آدمکش و خلافکار نبودن. اونا هم با قاچاقچیهای مواد مبارزه کردن و یکیشون هم با شجاعت تو روی ژوکر وایستاد و کشته شد.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر